سابقه تاریخی استان :

 

 استان كردستان بخشی از سرزمینی است كه تحت حكومت  مادها اداره می شد 0 حدود تاریخی سرزمین های تابع دولت ماد از شمال با اوراتور ، از غرب باآشو و از جنوب غربی با ایلام وسومر (بابل واكاد) محدود بود0 با توجه به وضعیت اقلیمی وآب وهوایی استان كردستان وبراساس متون تاریخی وكاوش های باستان شناسی ،بسیاری از مورخین معتقدند:

نخستین اقامتگاه ،اقوام آریایی در مناطق شرق و غرب دریاچه ارومیه بود، گروهی درمنطقه شرق مستقر شدند و نام سرزمین ”آمادی” برآن نهادند وگروهی در غرب دریاچه ارومیه ساكن شدند وان سرزمین را پاسور (پارسوما) نامیدند0 گروه نخستین  دولت ماد را پدید اورد وگروه دوم پادشاهی نیرومند هخامنشی را ایجاد كرد سرزمین ماد به كشورهای متعدد تقسیم شده بود كه به صورت حكومت های  كوچك خود مختار ومستقل اداره می شدند ”ماننا” یكی از این دولت های مستقل در جنوب  دریاچه ارومیه تا حوالی سقز امروز بود این مردمان پیش از ورود آریایی ها صحرانشین هم ، دارای فرهنگی عالی ودولتی متكامل بودند0 ”زاموآ” سرزمینی بود كه از كنار دریاچه ارومیه تا بخش های علیای رود ” دیاله ”  امتداد داشت 0 این سرزمین میاندوآب ،بانه ، سلیمانیه و سنندج تا زهاب امروزی را در بر می گرفت ومحل سكونت لولوبیان  بود 0 محدوده ای در مثل شهرهای كنونی سلیمانیه ، سنندج و زهاب در اواسط قرن نهم پیش از میلاد یعنی در حدود 2900 سال پیش ” پارسوآ” وبخش علیای رود كرخه ، نزدیك كرمانشاه كشو ” ال پی ” خوانده می شد كه بعدها ”الی مائید ” نامیده شد0

ناحیه ” گامبادان ” در جنوب دیاله در غرب كرمانشاهان  قرار داشت و ” گوتیوم” كه سرزمین  گوتی ها یا بزرگ تریم اقوام سرزمین به شمار می رفت شامل سرزمین فعلی كردستان وجنوب اذربایجان وبخشی از كرمانشاهان بود0 براساس متن كتیبه داریوش در تخت جمشید و بیستون ، شاهنشاهی  ودولت ماد در سال 550 پیش از میلاد در قلمرو دولت هخامنشیان قرار داشت و سرزمین ماد یكی از ایلت های تابع این دولت شد0 از پادشاهی هخامنشی یعنی در دوره پارت ها و ساسانی ها ،ایالت ماد از جمله ایلات كشور ایران  به شمار می رفت و به نام ” ماه ” نیز خوانده  می شد0 این ایالت شامل دو بخش ”ماه پایین ” یا ”مادرزادی” و”ماه بالا” یا”ماه نهاوند”بود. در روزگار پیش از اسلام سرزمین مادرا ”كردستان ” می نامیدند0 در متن پهلوی ”بند هش” درباره كوهستانی سخن رفته است كه از ”چیچست ” درآذربایجان (حدود شمال ماد ) تا فارس امتداد داشت0 این كوهستان كه ” سپروژ یا اسپروچ” نام داشت در ایران باستان به اندازه ای معروف بود كه تنها به كاربردن نام ”كوهستان ” در نوشته ها و اسناد وكتب جغرافیایی ،معرف آن بود 0 فردوسی  نیز در شاهنامه از همان اسپروژ نام برده است 0